منو
نواحی و مناطق قالی بافی

شناخت قالی استان مرکزی قسمت سوم

توسط Hamed
19 اسفند، 1398
Ghalikadeh

استاد منوچهر امیری

فرش استان مركزى ، اراك و توابع آن از نوع درشت بافت و اغلب رجشمار ٣٠ ، در بهترين حالات ٤٠ و به ندرت  رجشمار ٥٠ بتوان پيدا نمود

آنچه كه فرش استان مر كزي را زبانزد عام و خاص نموده و به اشتهار رسانده  ، استفاده صحيح از پشم ، رنگ ،و طرح هاي خام و ساده و تقريبا محلي مي باشد ،

استفاده از پشم بومي و نخ هاي دستريس و رنگهاي محلي و طبيعي و رنگرزي سنتي موجب تمايز اينگونه از توليدات شده است و استفاده صحيح و كاربردى از اين مصالح در منطقه ساروق و جيريا و فراهان و توابع اطراف موجب جهاني شدن اين توليدات در سطح جهان شده است ،

در آغاز رونق تجارت در استان مركزى ، تنوع طرح و رنگ آميزى و مصالح بكار رفته و تواناييهاي بافت ، موجب مرغوبيت فرش در اين ناحيه گشته است ،

در طي سالهاى ١٣٢٠ تا ١٣٣٠ كه اوج صادرات فرش را شامل مى شده است ، فرشهاي اراك . به سه دسته، محال ، مشك آباد ، و ساروق تقسيم شده كه همه آنها زير مجموعه و تحت نفوذ فرش ساروق خود نمايى كرده است .

شهرت فرشهاي ساروق و طرح هاي بكار رفته در آن ، متاسفانه مورد سوء استفاده تجار و كمپانى هاي خارجى قرار گرفت و فرش ساروق به يكباره از ويژگي هاي اصيل و محلى خود كاملا عقب افتاد ،

توليد فرش در مناطق مختلف استان از جمله ساروق ، و استفاده از مصالح محلى و طرح هاي ساده و رنگ هاي محدود كه اغلب از ١٨ رنگ تجاوز  نمي كند توانست شهرت جهاني را كسب نمايد ،

توليد كنندگان محلى براي بالا بردن ارزش چنين توليداتي ، روي به استفاده از ، مواد اوليه و پشمهاي دستريس كه به دست هنر مندان رنگرز به صورت طبيعي شكل مي :رفت روي آوردند ، كه اين خود ارزش توليدات را دو چندان مي نمود كه نه تنها با ابريشم بلكه با رشته هاي طلا هم قابل قياس نبود ،

يكي از نقاط كليدي و كاربردي در توليد فرش دستباف ، رنگ بندى آن لست كه هر چه دقت در اين زمينه بيشتر باشد ، ارزش فرش مورد نظر از هر جهت در مراحل  والاتري قرار مي گيرد ،

قرار دادن رنگهاي مورد نظر در نقشه فرش دستباف بايد ، به نحوي صورت پذيرد كه در واقع همه فضاى كاراز هماهنگي و توازن بر خوردار باشد

بايد دقت نمود كه استفاده از رنگهاي متفاوت و بيشتر ، در توليدات محدود شود ، و هر رنگي را نبايد سر خود در كنار رنگ ديگري قرار دهيم ، به عنوان مثال ، اگر متن حاشيه را در كارى تيره انتخاب كرديم ، در متن همين حاشيه با قرار دادن رنگهاي روشن و منطقي بتوانيم تعادل را در كارايجاد كنيم و همينطور بالعكس ،

رنگ بندي صحيح و منطقي در فرش به ميزان زيادي مي تواند در ارزش كار موثر باشد ، شايد دليل برتري فرش دستباف به ساير رقبا   همين بكار گيرى رنگهاي خاص مي باشد كه اصطلاحا به آنها رنگهاى خام اطلاق مي گردد ، و عدم شناخت رقبا از اين مسئله خود ، با توجه به ركود ، هنوز فرش ايران حرف اول را مي زند ،

ياد آور مي شوم كه بدست آمدن اين نوع از رنگها در فرش ، توسط رنگرزان خبره و ماهر و پر حوصله بدست مى آيد ، چرا كه براي بدست آوردن يك نوع از رنگ خاص ، روزها و هفته ها تلاش مى كردند و نخ رنگ شده را شسته و در آفتاب پهن و مجددا به كمك دانه ها و مواد رنگزاي طبيعى آن را به صورت دلخواه بدست مي آوردند ،

رنگ هاي فرش چه در زمينه و چه در اشكال مختلف ، عامل مهمي در ارزش آن محسوب مى شود و بكار گيري صحيح و منطقي در توليد ، موجب اشتهار و نام آوري فرش استان شده است كه بايد آن را مديون مهارت ، تجربه و دقت نظر استادان رنگرز دانست ، كه اين  مورد در خصوص استان صادق  است و دليل شهرت فرش هاي ايراني به لحاظ كيفيت و  رنگ بندي مناسب مي باشد كه مصداق آن را در فرش  هاى ساروق و ساير توليدات توابع ميتوان يافت ،

رنگهاي اصلي فرش استان عبارتند از ، لاكي ،دوغي ، پيازي ، آبي ، كرم ، سفيد.  سورمه اي ، شتري ، سبز روشن و سير . جفتي ، عبايي ، موشى ، خاكي روشن و سير

دكتر فوريه ، در خاطرات خود بيان مي كند ، كه اگر حقه بازي برخي تجار  اروپايي را كنار بگذاريم ، مي توان گفت كه اهالي مناطق مختلف اراك در جهت تهيه رنگ آميزي و بافت قالى تا اوايل قرن ١٤ سر آمد همه ايران بوده است و هنوز هم فرش خوب ايران را بنام فرش ساروق مى شناسند

نوع بافت و دوام و كاربري از موارد ديگر  اهميت فرش به حساب مي آيد كه اين مورد نيز در فرشهاي اراك ديده مي شود و عزيزان اشراف دارند كه در اين منطقه نوع بافت فارسي بافت مي باشد و رجشمار هم بر اساس ٦/٥ سانتى متر مجاسبه مى گردد.  در حاليكه در مناطق ترك بافت ، رجشمار و تراكم بر اساس ٧ سانتي متر محاسبه مى گردد ،

طرح و نقشه كه خود از اهميت خاصي در توليد فرش بر خوردار است و در اين منطقه كه مربوط به دوران فتحعلى شاه تا آخر سلطنت ناصر الدين شاه را شامل مى گردد ، عبارتند از  ماهي ، بوته ، لچك ترنج كه در مناطقي چون ، كمره ، سربند ، ليليان ، ساروق و مشك آباد توليد مى شده است ،

در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه و اوايل دوره پهلوى به سبب نفوذ  فرهنگي و اعمال سليقه از طرف توليد كنندگان ، منطقه استان مركزي به يكباره تحت تاثير ، طرح ها و نقوش و رنگ آميزي اروپا ييها قرار مي گيرد و از همين جا ، تخريب اصالت در طرح و رنگ و كليه مصالح شا مل  مي گر دد  و در واقع فرش استان دچار تخليه از شكل و محتواي واقعي خودش مي شود ،

قالی بند ریحان در یک عکس قدیمی

منبع تصاویر: مهندس قاسمی

 

قسمت دوم:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13660

قسمت اول:
http://www.iran-carpet.com/fa/blog/detail/13596


منبع: استاد منوچهر امیری

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است