Ghalikadeh
توتن سازی

نیزارهای دریاچه هامون نقش اقتصادی مهمی در سیستان داشتند و زندگی بومیان بسیاری از روستاهای اطراف دریاچه هامون به این نیزارها وابسته و از آنها برای ساخت پرده استفاده می کردند،البته هنوز هم در بخش های بسیار محدود دریاچه خشکیده هامون نی یافت می شود .

نیزارهای دریاچه هامون نقش بسیار تعیین کننده ای در وضعیت اقتصادی و امرار معاش مردم ساکن اطراف آن داشته است به اندازه ای که زندگی بسیاری از بومیان بسته به دریاچه هامون بوده است اما اکنون با بی تدبیری و سهل انگاری بسیاری از کارشناسان و مدعیان و حتی دلسوزان سیستان این دریاچه تبدیل به شوره زاری شده است که با وزیدن بادهای معروف سیستان زندگانی را بر مردمان این دیار سخت تر کرده است. در حالیکه کارشناسانی که خود را مدعی در عرصه محیط زیست می پندارند در مدت 16 سال گذشته و در آغاز خشکسالی سیستان می توانستند با برنامه ریزی صحیح ، بلند مدت و هدف دار در جهت خروج از مشکلاتی که هم اکنون جامعه سیستان با آن دست و پنجه نرم می کند، وضعیت بهتری از آنچه که امروز در سیستان شاهد آن هستیم،داشته باشد. یکی از فواید نیزارهای دریاچه هامون ساخت توتن یک قایق معروف منطقه سیستان است که بسیاری از ساکنان اطراف دریاچه با ساخت آن برروی دریاچه رفت و آمد کرده و زندگی می گذراندند.در سالهای قبل از خشکسالی دریاچه هامون در روستاهای سیستان توتن سازی مرسوم بوده است مردمی که اطراف دریاچه هامون زندگی می کردند قایق هایی را با استفاده از نیزارهای دریاچه هامون می ساختند که توتن نام دارد.اگرچه قایق رانی در پی خشکی چندین ساله دریاچه هامون اکنون رایج نیست، اما بیشتر مردم منطقه هنوز می دانند که چگونه قایق را می سازند. به طور عمومی ساخت و کاربرد قایق سیستانی یا همان توتن تا ۷-۸ سال پیش که قسمتهای از دریاچه هامون آب داشته است خیلی رایج بوده است. خسروی افزود: ساخت توتن قایق سیستانی خیلی آسان و راحت بوده است و هر کس می توانسته برای استفاده خودش یکی از آنها را بسازد. این نوع قایق وسیله ای ایده آل برای قسمت های کم عمق دریاچه هامون بوده است و مردم برای شکار پرندگان وحشی ، ماهیگیری و همچنین انتقال بار از آن بهره می بردند.از نی های بلند و ضخیم توت برای ساختن توتن استفاده می کنند،پاروی پهن "پاچو" از قسمت ضخیم گیاه گز بریده می شود و هر توتن فقط یک پاچو دارد که قایقران به وسیله آن قایق را کنترل می کند و این کار به صورت ثابت از طریق فشردن آن به کف دریاچه هامون میسر است،طول پاچو به ۵ الی ۶ متر می رسد.
طول هر توتن بین ۳.۵ تا ۵ متراست و پهنای آن معمولا ۱.۵ متر و البته بستگی به کاربرد آن دارد،معمولا توتنی که برای شکار و ماهیگیری استفاده می شده است کوچکتر و مناسبتر برای دو نفر با تجهیزاتشان بوده است و توتن های ضخیم برای حمل و نقل بارهای بزرگتر استفاده می شده است.یک قایق توتن سیستانی کوچک از سه "بلیمه" و قایق بزرگ آن از پنج بلیمه ساخته می شود.هر بلیمه از یک دسته بلند و ضخیم نی "توت" ساخته می شود که بوسیله "چیلک" که نی تازه روییده است ، بهم بسته می شوند.
عمر توتن ها خیلی کوتاه و درحدود یکماه است. در حال حاضر توتن سازی در این منطقه از بین رفته است به دلیل نبود بستر لازم و مواد اولیه برای ساخت ،این سنت در حال انقراض است. مواد اولیه آن نی دریاچه هامون بوده است و از زمانی که این دریاچه خشک شده است بستر لازم برای ساخت این سنت نیز از بین رفته است.از این وسیله بیشتر برای عبور از رودخانه استفاده می شده است. اکنون این سنت از بین رفته اما به عنوان میراث فرهنگی در حال انقراض باید ثبت شود.

گردآوری:هادی پور جهان

درباره وبلاگ

این وبلاگ پایگاهی برای انعکاس رودیدادهای فرش و صنایع دستی ایران؛ تجزیه و تحلیل اهم رویدادهای فرش و انتشار فعالیتهای پژوهشی و مقالات و دیدگاههای فرهیختگان و فعالین فرش و صنایع دستی است